جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
718
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
ماد ، ارمنستان ، كاپادوكيه ، پارت ، زرنجيا ، آريا ، خوارزم ، بلخ ، سغدانى ، قندهار سكاها ، اراكوتيا Arachotia و مسيا Mecia كه جمعا بيست و سه كشور است . » يكى از تصاوير در پيشگاه پادشاه بردياى دروغين يا گوماته است كه داريوش او را از پادشاهى برانداخت و مقتول ساخت و شرح غصب كردن سلطنت بوسيلهء او در آنجا آمده است . تصوير پنجم يكى ديگر از مدعيان دودمان پادشاهى است و افسانهء او چنين است : « من پادشاه سگرتيا از تبار خشايارشا هستم » راجع به نهمين تصوير كه بنابر قول رالينسن بعدا افزوده شده است در خود كتيبه نوشته شده « اين از سكوكا « 1 » از تبار سكاها است » كليهء خطوط ميخى در پايين آن تصاوير كه جمعا بالغ بر 150 پا طول و 100 پا عرض دارد تقريبا 1000 سطر مىشود كه با سه نوع حروف پارسى ( پهلوى ) زبان شوش « 2 » و آشورى منقور گرديده و به فرمان داريوش در بازگشت وى از سفر بابل ، اين كار انجام و ترجمهء اين سطور هم در سال 1847 بوسيلهء رالينسن به اهل جهان عرضه شده است . نوع كندهكارىها - لوحهء ثانوى كه تقريبا از بين رفته ، در پاى تخته سنگ شامل صورتهاى مخدوش سواران با كتيبهاى مشعر بر اين است كه آن به دستور گوتارز ( گودرز ) پادشاه اشكانى در حدود 51 - 46 ميلادى است . طاق ديگرى كه متعلق به دورهء بعد است و در دل تراش اصلى ايجاد شده به خط نسخ كه گفتهاند مانند ورقهاى بر سرلوحهء سابق نقش گرديده راجع به وقف كاروانسراى مجاور آن است . بعضى از كتيبهها و كندهكارى ممتاز ديگر خواندنى يا قابل تميز نيست ، ولى متنهاى ميخى اصلى كماكان تقريبا سالم است و چنين مىنمايد كه شهريار كبير مىخواسته است كه بيانات او تا ابد باقى بماند و بدينسبب نقطهاى را انتخاب نمود كه دسترسى به آن آسان نيست و كتيبهها را با كمك منجنيق ساختهاند ، اما با چه علاقه و دقت و زحمتى اين هنرمندان قديم كار كردند ! ابتدا سطح صخره را
--> ( 1 ) - Sakuka ( 2 ) - Susian